Trzy ataki w cztery dni. Centra danych Yandex pokazują, jak wojna może wyłączyć cyfrową gospodarkę

Centra danych kojarzą się z chmurą, a chmura z czymś niemal niewidzialnym. W praktyce za każdą usługą stoją budynki, zasilanie, chłodzenie, serwery i sieci telekomunikacyjne. Gdy fizyczny obiekt przestaje działać, skutki odczuwają nie tylko właściciele sprzętu, ale też firmy, które przechowują tam dane i uruchamiają aplikacje. Seria ataków na rosyjskie centra danych Yandexu pokazuje, że ta zależność może stać się problemem bezpieczeństwa państwa i biznesu jednocześnie.

8 października drony uderzyły w ośrodek w Sasowie, w obwodzie riazańskim. Władze regionalne poinformowały o zestrzeleniu dwóch dronów w nocy i pożarze dachu budynku. Według wcześniejszych informacji Yandexu, w Sasowie znajdują się dwa z trzech superkomputerów wykorzystywanych do rozwoju modelu YandexGPT. Reuters wyraźnie zaznacza, że firma nie potwierdziła zniszczenia samego sprzętu — wiadomo o zakłóceniu pracy ośrodka, nie o skali strat.

Dzień później, 9 października, drugi atak w ciągu dwóch dni trafił w centrum danych w obwodzie kałuskim. Yandex potwierdził całkowite wyłączenie kilku modułów. A 11 października doszło do trzeciego uderzenia w ciągu czterech dni — tym razem w centrum danych w obwodzie włodzimierskim, które zostało całkowicie wyłączone. Yandex Cloud zgłosił przerwy zasilania w strefie dostępności ru-central1-a, hostowanej właśnie we Władimirze. Ten trzeci atak nie pojawiał się jeszcze w pierwszych doniesieniach o „dwóch atakach w dwa dni” — ujawniła go dopiero dalsza weryfikacja źródeł.

Kopia zapasowa, która nie zadziałała, kiedy była potrzebna

Niezależne monitorowanie zgłosiło zakłócenia ponad 80 usług i komponentów Yandex Cloud. Po ataku na Sasowo przestały działać strony Kolei Rosyjskich i operatora MegaFon. Ale najbardziej wymowny jest pojedynczy, udokumentowany przypadek: właściciel aplikacji Pulse powiedział Reutersowi, że jego użytkownicy stracili dostęp do usługi — w tym do zapasowej bazy danych przechowywanej w tej samej chmurze Yandexu.

Warto rozróżnić trzy pojęcia, które łatwo się myli. Dostępność oznacza, że aplikacja działa wtedy, gdy jest potrzebna. Kopia zapasowa umożliwia odtworzenie danych po utracie. Plan ciągłości działania odpowiada na pytanie, jak firma funkcjonuje w czasie awarii, zanim systemy wrócą do normy. Można mieć poprawną kopię danych i mimo to nie świadczyć usług przez wiele dni, jeśli backup leży w tym samym ekosystemie dostawcy, który właśnie został wyłączony.

Yandex zadeklarował współpracę z konkurencyjnymi dostawcami chmury, by ułatwić klientom szybkie przenoszenie danych i aplikacji — rozsądna reakcja kryzysowa, która jednocześnie pokazuje, jak trudna jest migracja prowadzona pod presją, bez pełnej dokumentacji i czasu na testy.

Kto się przyznaje — i dlaczego nikt formalnie

Żadna ze stron nie przyznała się formalnie do konkretnych ataków. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski, komentując uderzenie w Sasowie, powiedział jedynie: „Zawsze odpowiadamy w sposób lustrzany” — ramując to jako odpowiedź na wcześniejsze rosyjskie ataki na ukraińską infrastrukturę cyfrową, w tym cele w centrum Kijowa, bez bezpośredniego przyznania się do konkretnego uderzenia. Kijów nie potwierdził formalnie autorstwa ataku na Władimir. Brak jednoznacznej atrybucji to typowa cecha konfliktów hybrydowych, w których infrastruktura komercyjna staje się celem bez formalnego uznania tego wymiaru wojny.

Można to też odczytać inaczej

Contrarian w naszym laboratorium zwraca uwagę, że reakcja Yandexu — jawna komunikacja o problemie, oferta pomocy w migracji do konkurencyjnych dostawców — może świadczyć o tym, że system mimo ataków jakoś działa: to bolesny, ale zarządzalny kryzys operacyjny, nie całkowita katastrofa biznesowa. Otwartym pytaniem pozostaje, ilu klientów faktycznie skorzystało z migracji i ile to zajęło — tego jeszcze nie wiemy.

Predykcje, które będziemy sprawdzać

Pełny rejestr predykcji znajduje się w Forecast Ledger. Nic z niego nie usuwamy — nawet jeśli prognoza się nie sprawdzi.